مطالعات راهبردی ارتباطات

مطالعات راهبردی ارتباطات

نقش سواد رسانه ای در کاهش اخبار جعلی وراهبردهای های مقابله با تهدیدات نرم رسانه های خارجی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تخصصی رشته علوم ارتباطات، واحد علوم و تحقیقات،دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، علوم ارتباطات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران
3 استادعلوم ارتباطات، علوم ارتباطات، دانشکده فرهنگ وارتباطات، دانشگاه سوره، تهران، ایران
4 استادیار و عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
چکیده
این تحقیق با هدف بررسی جایگاه و نقش سواد رسانه‌ای در کاهش اخبار جعلی و دستیابی به راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم رسانه‌های خارجی در ایران انجام شده است، جامعه آماری شامل تمامی دانشجوهای مقطع کارشناسی ارشد و دکتری رشته علوم ارتباطات اجتماعی از دانشگاه‌های تهران، علامه طباطبایی، سوره، آزاد اسلامی واحدهای، علوم و تحقیقات، تهران مرکزی، تهران شرق، تهران غرب، تهران شمال و دماوند (ورودی سال‌های 1400 و 1401) به تعداد 300 نفر بوده است، روش تحقیق از نوع کمی و به شیوه پیمایشی و با ابزار پرسشنامه اجرا شده و تجزیه‌وتحلیل اطلاعات با نرم‌افزار spss انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان داد، بیش از70درصد پاسخگویان، استفاده از ابزارهای زیباشناختی چون تصاویر، کاریکاتور، شعارها و آگهی‌ها و به‌کارگیری روش‌های غیراخلاقی و فریب و نیرنگ را در جنگ نرم رسانه‌ای علیه جامعه هدف با سطح تأثیر زیادی ارزیابی کرده‌اند، قریب 60درصد نیز، آگاه‌سازی، توانمندسازی و کسب مهارت سواد رسانه‌ای کاربران را در شناسایی اخبار جعلی و مقابله با تهدیدات نرم رسانه‌ای مؤثر دانسته‌اند، بیش از 80 درصد جامعه آماری بر تأثیر پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی مورد نیاز جامعه (به‌خصوص در حوادث و رویدادهای مهم) برای مقابله با تهدیدات نرم رسانه‌ای تأکید کرده‌اند، آزمون فرضیات تحقیق نیز نشان داد، در راهبردهای مقابله با تهدیدات نرم رسانه‌های خارجی، آشنایی مخاطبان و کاربران رسانه‌ها با مهارت‌ها و توانایی‌های ادراکی ویسی مرتبط با ابعاد سواد رسانه‌ای (معیارهای اخلاقی و زیبایی‌شناختی) می‌تواند تا حد بسیار زیادی دربی اثر کردن و خنثی نمودن و کاهش تهدیدات نرم رسانه‌های خارجی بر روی مخاطبان تأثیرگذار باشد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The role of media literacy in reducing fake news and strategies to deal with soft threats of foreign media in Iran

نویسندگان English

Alireza nooshafarin 1
afsaneh mozafari 2
Omid Ali masoudi 3
nassim majidigahrodi 4
1 . PhD student in the field of Communication Sciences, Department of Science and Research, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Communication Sciences, Islamic Azad University, Science and Research Unit, Tehran, Iran (Corresponding Author).
3 Professor, Department of Communication Sciences, Faculty of Culture and Communication, Soore University, Tehran, Iran.
4 Assistant professor and faculty member of Islamic Azad University, Central Tehran branch Tehran, Iran.
چکیده English

This research has been conducted to investigate the position and role of media literacy in reducing fake news and achieving strategies to deal with the soft threats of foreign media in Iran. The statistical population includes all master's and doctoral students in the field of social communication sciences from the University of Tehran, Allameh Tabatabai, Sooreh, and Azad Islamic Science and Research Universities (Central Tehran, East Tehran, West Tehran, North Tehran, and Damavand units, entrances of the year 1400 and 1401), a total of 300 people. The research method is quantitative and survey method. The questionnaire has been implemented, and SPSS software has been used to analyze the information. The findings of the research showed that over 70% of the respondents use aesthetic tools such as pictures, caricatures, slogans, and advertisements and employ unethical methods and deception. In the soft media war against the target society, they have evaluated it with a high level of impact, and nearly 60% of the statistical community have found awareness, empowerment, and media literacy skills of users to be effective in identifying fake news and dealing with soft media threats. They have emphasized the effect of responding to the information needs of society (especially in crucial incidents and events) to deal with soft media threats, the test of research hypotheses also showed that in strategies to deal with soft threats of foreign media, the familiarity of the audience and media users with the perceptive and emotional skills and abilities related to the dimensions of media literacy (ethical and cognitive criteria) can be very effective in neutralizing and reducing the soft threats of foreign media on the audience.

کلیدواژه‌ها English

Media literacy
Fake news
Soft threats
Foreign media
منابع
آزادی، محمدحسین (1398)، راهکارهای مقابله با خبر جعلی برای معاونت سیاسی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران، دانشکده صداوسیما.
آزادی، محمدحسین؛ ساعی، محمدحسین؛ البرزی دعوتی، هادی (1398)، تفاوتهای خبر جعلی و شایعه از منظر اسناد علمی، کارشناسان و نظریه پردازان ژورنالیسم، خبر و علوم ارتباطات، فصلنامة مطالعات میان رشته‌ای ارتباطات و رسانه.
ببران، صدیقه (1382)، سواد رسانه‌ای در برخورد با خشونت رسانه‌ای، روزنامه ایران، شماره 2609.
بدیعی، نعیم (1369)، معیارهای گزینش خبر: کدام خبر، چرا؟، فصلنامه رسانه سال اول، شماره1.
جراحی؛ علی (1398)، ارائه یک مدل کارا برای تشخیص خودکار خبر جعلی در رسانه‌های اجتماعی، دانشگاه زنجان.
خسروانیان، نجمه و خسروانیان، سجاد (1397)، تفکر انتقادی در جهان چند رسانه‌ای با تأکید بر آموزش‌های سواد رسانه‌ای. تهران: پشتیبان.
رضایی بایندر، محمد رضا (۱۳۸۲)، بررسی نقش سواد رسانه‌ای در آموزش مهارت‌های شهروندی و رفتارهای مدنی، فصلنامه پژوهش‌های ارتباطی، سال دهم، شماره ۳۳.
ساعی، محمد حسین؛ آزادی، محمد حسین (1400)، راهکارهای مقابله با اخبار جعلی درسازمان‌های خبری ورسانه‌های ایران، فصلنامه رسانه، سال سی‌ودوم، شماره 2.
شجاعی، مهناز (1391)، بررسی وضعیت سواد رسانه‌ای دانشجویان خراسان شمالی در جامعه اطلاعاتی، فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی جوانان، سال سوم، شماره 7.
شکرخواه، یونس (1385)، سواد رسانه‌ای؛ یک مقاله عقیدتی، فصلنامه رسانه، سال هفدهم، شماره پیاپی 68.
شهریور، محمدحمید؛ رحمانی، قدرت‌الله؛ بیگلربیگی، کیان (1401)، حق مخاطب، بهره‌مندی از اطلاعات صحیح ومقابله با اخبار جعلی، نشریه پژوهش‌های ارتباطی، شماره 111.
طالبی، محمدعلی و امیدوار فاز، منیره (1400)، بررسی رابطه سطح سواد رسانه‌ای با تفکر انتقادی و مهارت‌های اجتماعی در دانشجویان دانشگاه پیام نور بیرجند، فصلنامه مطالعات راهبردی ارتباطات، دوره 1، شماره 2.
طالبی، محمدعلی؛ نیستانی، سمیرا (1402)، بررسی میزان سواد رسانه‌ای و عوامل اجتماعی تعیین‌کننده آن در بین کارکنان خبرگزاری شبستان در سه استان خراسان شمالی، جنوبی و رضوی، فصلنامه مطالعات راهبردی ارتباطات، دوره 3، شماره 2، شماره پیاپی8.
لربینکر، اتو (1376)، ارتباطات اقناعی، ترجمۀ علی رستمی، تهران: مرکز تحقیقات مطالعات و سنجش برنامه‌ای صدا وسیما.
لویک، مارلین (1397)، سواد رسانه‌ای در عصر دیجیتال، ترجمۀ علی شایان‌فر، تهران: پشتیبان.
محسنیان راد، مهدی (1384)، ارتباط‌شناسی، تهران: انتشارات سروش.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1391)، نظریه‌‌های رسانه: انتشارات همشهری.
نصیری، بهاره، هاشمی، محمود ( 1391)، اهمیت آموزش سواد رسانه‌ای در قرن بیست و یکم، فصلنامه رسانه، سال هفتم، شماره 18.
ویلیامز، کوین (1386)، درک تئوری رسانه، ترجمۀ رحیم قاسمیان، تهران: نشر ساقی.
 
Martina Chapman, Eileen Calotti and Zara Mamerensi (2023) “Media Literacy in Combating Misinformation” from the School of Communication Ireland and Brussels
Lihong W, & (2022) “Do social media literacy skills help combat the spread of fake news? Modeling the moderating role of social media literacy skills in the relationship between rational choice factors and fake news sharing behavior. “
https://edmo.eu/areas-of-activities/media-literacy/the-importance-of-media-literacy-in-countering-disinformation/ (2022)
Potter, W. J. (2021). Media literacy, Tehran: Islamic Research Center of Radio & Television.
Pauline Leung (2019) “Fighting Fake News - The Need for Media Literacy” Senior Professor of Communication from Sunway University Malaysia

  • تاریخ دریافت 20 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 09 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 20 اردیبهشت 1403