مطالعات راهبردی ارتباطات

مطالعات راهبردی ارتباطات

مؤلفه های سواد رسانه ای ازمنظر کارشناسان مسلمان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار و عضو هیئت علمی گروه فرهنگ و رسانه، دکترای مدیریت رسانه، گروه مدیریت فرهنگی و رسانه، دانشکده فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه سوره، تهران، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد، دانشگاه سوره، تهران، ایران.
چکیده
فراگیری رسانه و افزایش روزافزون استفاده از فضای مجازی در زندگی امروز علاوه بر فرصت ها و نقاط مثبت تهدیدها و اثرت نامطلوبی نیز بر زندگی بشر گذاشته است، از سویی دیگر گریزناپذیری در استفاده از ابزارهای ارتباطی نوین چاره‌ای جز آموزش و یادگیری سواد رسانه‌ای باقی نگذاشته است، تا بتوان علاوه بر استفاده مفید و هدفمند از فضای مجازی، اثرات نامطلوب این فضا بر جامعه ایرانی را به حداقل رساند. با توجه به امتزاج فرهنگ ایرانی با آموزه‌های اسلامی، ضرورت ایرانی - اسلامی کردن سواد رسانه‌ای بیش از پیش به چشم می‌آید. هدف اصلی این پژوهش کشف و دستیابی به مؤلفه‌های سواد رسانه‌ای از منظر کارشناسان مسلمان است. در این پژوهش ۱۲ نفر از صاحب‌نظران و کارشناسان حوزه رسانه و دین که نمایانگر سطح قابل توجه از سابقه و مشارکت علمی و تجربی در حوزه‌ی موضوع تحقیق بودند، به روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. این پژوهش از نوع کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شده‌است. ابزار جمع‌آوری داده‌ها مصاحبه نیمه ساختار یافته و برای تحلیل داده‌ها از نرم افزار Maxqda استفاده شد که منتج به استخراج ۷۵۰ کد اولیه گردید. در ادامه فرایند کدگذاری توصیفی تفسیری و ترکیب و ادغام سه سطح از مضامین شامل ۶۹ مضمون پایه و۱۶ مضمون سازمان‌دهنده باور توحیدی، قانون محوری، زیبایی شناسی، محتوای ایرانی اسلامی، هویت‌مندی دینی، مالکیت و کنترل حوزه‌های تولید و نشر و در نهایت ۵ مضمون فراگیر مؤلفه‌های سواد رسانه‌ای از منظر کارشناسان مسلمان در حوزه‌های هدف، هویت، مخاطب، محتوا و قالب احصاء شد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The components of media literacy from the point of view of Muslim experts

نویسندگان English

samira khatibzadeh 1
leyla salimi 2
1 Assistant professor and faculty member of the Department of Culture and Media, PhD in Media Management, Department of Cultural and Media Management, Faculty of Culture and Communication, Soore University, Tehran, Iran
2 Graduated from Soore University, Tehran, Iran.
چکیده English

Media literacy and the increasing use of virtual space in today’s life, in addition to opportunities and positive points, have also left threats and adverse effects on human life. There has not been any negative impact, so aside from the beneficial and intentional use of virtual space, we can reduce the adverse effects of this space on Iranian society. Considering the fusion of Iranian culture with Islamic teachings, the necessity of Iranian-Islamicization of media literacy is more visible than ever. The main goal of this research is to discover and achieve the components of media literacy from the perspective of Muslim experts. In this research, 12 experts in the field of media and religion, who represented a significant level of experience and scientific and experimental participation in the research subject, were selected by purposive sampling method. This research was done qualitatively and through the thematic analysis method. The data collection tool was a semi-structured interview. Maxqda software was used for data analysis, resulting in the extraction of 750 primary data. The process involved descriptive and interpretive coding, integrating three levels of themes: 69 basic themes, 16 organizing themes related to monotheistic belief, central law, aesthetics, Iranian Islamic content, religious identity, and control over production and publishing. Additionally, five overarching themes of media literacy components were analyzed from the perspectives of Muslim experts, focusing on purpose, identity, audience, content, and format.

کلیدواژه‌ها English

Media
media literacy
theme analysis
native content
religious identity
فهرست منابع فارسی
امیرتیموری، محمدحسن (1377)، رسانه‌های آموزشی، شیراز، نشر ساسان، ۱۳۷۷، ص ۱۰.
بختیاری، آمنه (1391)، «بررسی هنجارهای اخلاقی در فضازی مجازی (اینترنت)»، فصلنامه مطالعات رسانه‌ای، 7 (19)، 45-53.
بصیریان جهرمی، حسین؛ بصیریان جهرمی، رضا (1385)، «درآمدی به سواد رسانه‌ای و تفکر انتقادی»، فصلنامه رسانه، 17 (4)، 33-50.
توسلی، عباس (1373)، نظریه‌های جامعه‌شناسی، انتشارات سمت.
حسینی پاکدهی، علیرضا؛ حسنیه السادات شبیری (1396)، آموزش سواد رسانه‌ای در فضای مجازی (مقایسه وب‌سایت مدیااسمارتس کانادا و وب‌سایت سواد رسانه‌ای ایران)، مطالعات رسانه‌های نوین، 3 (9) : 31-76.
راضی، محمدرضا (1397)، «ارائه الگوی بومی سواد رسانه‌ای بر پایه آموزه‌های دینی»، دومین همایش بین‌المللی سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی با موضوع خانواده، تهران.
زالی، محمدعلی، جعفری، مصطفی (1398)، تحلیل کیفی ابعاد سواد دینی دانشگاهیان ایرانی، فصلنامه مطالعات علوم اسلامی انسانی، سال پنجم تابستان 1398 شماره 18 جلد سوم، 35-45.
ساعی، منصور؛ بصیریان، حسین؛ دهزاد جهرمی، امیرحسین (1400)، «تحلیل موانع فراروی توسعه آموزش سواد رسانه‌ای در مدارس ایران از منظر سیاست گذاران، مجریان سواد رسانه‌ای و متخصصان رسانه»، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای ارتباطات و رسانه، دوره چهارم، شماره 4، پیاپی، 14 زمستان، 66_37.
سورین، ورنر؛ تانکارد، جیمز (1395)، نظریه‌های ارتباطات، ترجمه: علیرضا دهقان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ص304 .
شاو، دونالد؛ مک کومبز، مکسول (1383)، کارکرد برجسته‌سازی در مطبوعات، ترجمه امیر مسعودی، تهران: انتشارات خجسته.
شجاعی زند، علیرضا (1398)، «از دین سازی هایِ عقل تا دینی‌سازیِ علم»، فصلنامه راهبرد فرهنگ، سال دوازدهم تابستان 1398، شماره 46.
فیاضی، مینا، رامشت، شهرام؛ صداقت‌زاده، میثم (1402)، «ویژگی‌های مربی شایسته در اندیشه شهید مطهری»، نظریه و عمل در تربیت معلمان، 9 (15) : 179-200.
لطفی، آمنه، تاجیک اسماعیلی، سمیه، صادقی لواسانی نادر (1403)، «مطالعه رابطه میان هوش اجتماعی با مصرف رسانه‌ای در میان ورزشکاران جوان شهر لنگرود»، فصلنامه مطالعات راهبردی ارتباطات، دوره 4، شماره 1، خرداد 1403، صفحه 93-107.
محمدپور، احمد؛ صادقی، رسول؛ رضایی، مهدی (1389)، روشهای تحقیق ترکیبی به عنوان سومین جنبش روششناختی: مبانی نظری و اصول عملی، جامعه‌شناسی کاربردی، 21 (38)، 100-77.
مرکز افکارسنجی دانشجویان (ایسپا)، 1400، (isna.ir/xdLPZm)
مک کوایل، دنیس (1382)، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، ترجمه پرویز اجلالی، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، مرکز مطالعات و توسعه رسانه ها.
مهدی‌زاده، سیدمحمد (1395)، نظریه‌های رسانه؛ اندیشه‌های رایج و دیدگاه انتقادی، تهران: انتشارات همشهری.
 نعمتی فر، نصرالله؛ خجسته باقر زاده، حسن و کاظمی، هاجر (1396)، مطالعه سطح سواد رسانه‌ای کاربران رسانه‌های اجتماعی (مطالعه موردی کاربران شبکه اجتماعی تلگرام)، فصلنامه مطالعات رسانه‌های نوین، سال چهارم، شماره 16، ص 1-33.
نوش‌آفرین، علیرضا؛ مظفری، افسانه؛ مسعودی، امیدعلی؛ مجیدی قهرودی، نسیم (1402)، نقش سواد رسانه‌ای در کاهش اخبار جعلی و راهبردهای‌های مقابله با تهدیدات نرم رسانه‌های خارجی در ایران، فصلنامه مطالعات راهبردی ارتباطات، دوره 3، شماره 4، اسفند 1402، صفحه 109-121.
وثوقی، منظور (1382)، مبانی جامعه‌شناسی، انتشارات بهینه.
ویندال، سون و دیگران.1391، کاربرد نظریه‌های ارتباطات، ترجمه علی رضا دهقان، فصلنامه ارتباطات، سال اول شماره اول، ص88-93.
 
فهرست منابع غیر فارسی
Braun, V. & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology, Qualitative Research in Psychology, 3 (2), 77-101.
Carlsson, U.; Tayie, Samy; Jacquinot-Delaunay, Genevieve & Tornero, José Mannuel Pérez (Eds.) (2008) Empowerment through Education: An Intercultural Dialogue, Sweden: Goteborg University.
Creswell, John, W. (2007). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches.
Corbin, J., and A. Strauss. (2008). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory (3rd Ed.). Los Angeles, CA: Sage Publications, Inc.
Potter, w. James (2010), Media Literacy, London: Sage Publication, Inc; Seventh Edition.
Raboy, M. & Padovani, C. (2010). Mapping Global Media policy: Concepts, Frameworks, Methods. Journal of Communication, Culture & Critique.
Thoman, E, The three Stages of media Literacy, uk, 1995.
Tylor, K. (2011). The Implemention of Media Literacy: An Analysis of the Media Literacy Curricula of Ontario. Health Communication, 21 (1), 23–36.
 
 

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1403