مطالعات راهبردی ارتباطات

مطالعات راهبردی ارتباطات

بازنمایی دولت در سینمای ایران(تحلیل گفتمان فیلم‌های سینمایی سال‌های 1370-1399)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری جامعه شناسی سیاسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استاد تمام گروه ارتباطات و تبلیغ، دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق علیه السلام، تهران، ایران. (نویسنده مسئول)
3 استاد تمام گروه روابط بین الملل، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
نسبت میان دولت، جامعه و رسانه یکی از مهم‌ترین موضوعات مطالعات اجتماعی و سیاسی به شمار می‌آید. با گسترش روزافزون ارتباطات و فناوری‌‌های رسانه‌ای، نقش رسانه در عرصه سیاسی برجسته‌تر گشته است؛ به‌طوری‌که می‌توان گفت بسیاری از تصمیمات سیاسی در سطح ملی و جهانی، متأثر از رسانه‌ها گرفته می‌شود. رسانه‌ها با بازنمایی آنچه در واقعیت رخ می‌دهد به افکار ‌عمومی شکل می‌دهند و بر رفتار جامعه تأثیر می‌گذارند. یکی از رسانه‌‌های بسیار تأثیرگذار که با هر دو عرصۀ جامعه و سیاست پیوند دارد، سینما است. پژوهش حاضر در پی آن است تا در چارچوب نظریه تحلیل گفتمان، و با توجه به نظریات رسانه‌ای بازنمایی و جامعه‌شناسی سینما، نحوه بازنمایی «دولت» به عنوان اصلی‌ترین رکن نظام سیاسی را در رسانه مهم سینما نشان دهد. متأثر از سیاست‌گذاری‌های سینمایی دولتی و بازتاب دیدگاه فیلم‌سازان به عنوان بخشی از بدنه جامعه در فیلم‌ها، تصورات رایج درباره دولت و نسبت میان دولت و جامعه به‌خوبی روشن می‌شود. بر‌این‌مبنا، 34 فیلم سینمایی در طی سال‌های 1370 تا 1399 ه.ش که با مضمون سیاسی-اجتماعی تولید شده‌اند و موضوع اصلی آنها دولت است، مورد تحلیل قرارگرفته است. با استفاده از روش تحلیل گفتمان پدام، گفتمان‌های مستتر در فیلم‌های سینمایی در رابطه با دولت استخراج شده‌اند. نتایج حاصل از تحلیل گفتمان فیلم‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد دولت در دهه‌های 1370، 1380 و 1390 ه.ش در فیلم‌های سینمایی سیاسی ایران، در قالب سه گفتمان اصلی «دولت شبه‌دموکراسی»، «دولت لیبرال دموکراسی» و «دولت دموکراسی ایدئولوژیک» بازنمایی شده است. همچنین گفتمان دولت شبه‌دموکراسی با بیشترین فراوانی، گفتمان غالب بازنمایی‌شده در طی سال‌های پس از جنگ تحمیلی می‌باشد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Representation of State in Iranian cinema (Discourse analysis of movies of 1370-1399)

نویسندگان English

Alireza Telvari 1
Hasan bashir 2
Ebrahim Mottaghi 3
1 PhD student in Sociology, Political Sociology major, Science and Research Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Full Professor, Department of Communication and Media, Faculty of Islamic Studies, Culture and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
3 Full Professor, Department of International Relations, Faculty of Law and Political Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

The relationship between government, society, and media is one of the most important topics of social and political studies. With the ever-increasing expansion of communication and media technologies, the functional range of media content has expanded, particularly in the field of politics. The media influence many political decisions at the national and global levels. By representing what happens in reality, the media shape public opinion and influence society’s behavior. One of the most influential media that is connected with both the fields of society and politics is cinema. The current research aims to demonstrate the representation of “State” as the primary pillar of the political system in cinema, within the framework of Discourse analysis theory and the media theories of representation, as well as the sociology of cinema theories. According to this, influenced by the government’s cinematic policies and the reflection of the filmmakers’ views as part of the body of society in the films, the common ideas about the government and the relationship between the government and society are well clarified. Based on this, 34 films produced during the years 1370 to 1399 A.H., with socio-political themes and whose main subject is “The State,” have been analyzed. By using the “Practical Discourse Analysis Method”, the hidden discourses in movies related to the government have been extracted. The results of the discourse analysis of the studied films show that the government was represented in the 70s, 80s, and 90s in Iranian political films in the form of three main discourses: “quasi-democratic government”, “liberal democratic government”, and “ideological democratic government”. Also, the discourse of the quasi-democratic government with the highest frequency is the dominant discourse represented during the years after the imposed war.

کلیدواژه‌ها English

Discourse Analysis Method
Political Sociology
Practical Discourse Analysis Method
Representation
State
فهرست منابع
اخوان کاظمی، بهرام (1385)، عوامل پایایی و پیدایی سکولاریسم در جهان مسیحی، مجله دانش سیاسی، 2 (4)، 37-67.
استوری، جان (1386)، مطالعات فرهنگی درباره فرهنگ عامه، ترجمه:حسین پاینده، تهران: نشر آگه. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2003)
اسدزاده، مصطفی؛ راودراد، اعظم (1389)، جامعه‌شناسی سیاسی سینمای ایران (بایدها و نبایدهای سیاست‌گذاران سینمای ایران در دهه‌های 1370 و 1380)، نامه پژوهش فرهنگی، سال یازدهم، دوره سوم، شماره نهم، 57- 88.
افضلی، رسول؛ مرادی، صنعان (1392)، مطالعه تطبیقی مفهوم دولت در گفتمان‌های سیاسی مدرن و پست‌مدرن، فصلنامه سیاست، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 43 (4)، 207-225.
ایرانی پورنظری، الهه (1388)، برجسته‌سازی، کتاب ماه علوم اجتماعی، (23)، 82-91.
آزاد ارمکی، تقی و دیگران (1392)، پیوند سینمای ایران با واقعیت (بررسی بازتاب مطالبات سیاسی در سینما بین سال‌های 1374 تا 1384)، جامعه‌شناسی هنر و ادبیات، 5 (1)، 83-102.
بدیعی، نعیم؛ قندی، حسین (1374)، روزنامه‌نگاری نوین، تهران: دانشگاه علامه طباطبایی.
بشیر، حسن (1392)، رسانه‌های بیگانه: قرائتی با تحلیل گفتمان، جلد دوم، تهران: انتشارات سیمای شرق.
بشیر، حسن (1399)، روش عملیاتی تحلیل گفتمان، تهران: سروش.
بشیر، حسن (1389)، خبر؛ تحلیل شبکه‌ای و تحلیل گفتمان، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق (علیه السلام) .
بودریار، ژان (1389)، جامعه مصرفی، ترجمۀ پیروز ایزدی، تهران: نشر ثالث. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1970)
خرمی، قاسم (1382)، افکار عمومی در عرصه سیاست، ماهنامه روابط عمومی، (27)، 9-16.
دادگران، سید محمد (1384)، افکار عمومی و معیارهای سنجش آن، تهران: مرواید.
دووینیو، ژان (1379)، جامعه‌شناسی هنر، ترجمۀ مهدی سحابی، تهران: نشر مرکز. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2000)
راودراد، اعظم (1399)، جامعه‌شناسی سینما و سینمای ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ربیعی، علی؛ احمدزاده نامور، فرناز (1387)، نظریه بازنمایی رسانه‌ای و تحلیل افکار عمومی متقابل امریکایی‌ها و ایرانی‌ها، نشریه دانش سیاسی، 4 (2)، 37-62.
رستگار، یاسر و دیگران (1398)، بازنمایی مسائل اجتماعی در سینمای پس از انقلاب اسلامی ایران، پژوهش‌های راهبردی مسائل اجتماعی ایران، 8 (4)، 57-74.
روحانی، امید (1386)، سینمای سیاسی؛ ژانر یا مضمون؟، خردنامه همشهری، (27)، 42-46.
زارعی، غفار؛ ناظمی، احسان (1399)، نقش رسانه‌ها در مشارکت سیاسی و چگونگی کاربرد تکنیک‌های رسانه‌ای در مدیریت افکار عمومی (مقایسه مشارکت سیاسی در ایران و غرب)، نشریه پژوهش‌نامه تاریخ سیاست و رسانه، (10)، 125-146.
ساعی، منصور (1389)، بازنمایی ابعاد تاریخی و سیاسی هویت ملی در تلویزیون جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه پژوهش سیاست نظری، (7)، 113-142.
سلطانی، علی‌اصغر (1384)، قدرت، گفتمان و زبان؛ سازوکارهای جریان قدرت در جمهوری اسلامی ایران .تهران: نی.
سورلن، پی‌یر (1379)، سینمای کشورهای اروپایی، ترجمۀ حمید احمدی لاری، تهران: سروش. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1993)
صدیق سروستانی، رحمت‌الله؛ ابراهیمبای سلامی، غلام‌حیدر (1384)، بازگشت به دولت به عنوان یک نهاد اجتماعی، نامه علوم اجتماعی، 11 (3)، 141-165.
غفوری، محمود؛ کمالی، یحیی (1389)، افکار عمومی و سیاست‌گذاری عمومی (تأملی نظری)، فصلنامه سیاست مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 40 (2)، 171-188.
فرکلاف، نورمن (1379)، تحلیل انتقادی گفتمان، ترجمۀ گروه مترجمان، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1995)
لطفی‌پور ساعدی، کاظم (1372)، درآمدی بر سخن‌کاوی، مجله زبان‌شناسی، 10 (1)، 9-40.
مستغاثی، سعید (1380)، تحول ژانر در سینمای پس از انقلاب، فصلنامه فارابی (42و 43)، 49-89.
مک کوایل، دنیس (1382)، درآمدی بر نظریه ارتباطات جمعی، ترجمۀ پرویز اجلالی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1983)
منتظرقائم، مهدی؛ یادگاری، محمدحسن (1394)، مطالعه بازنمایی حجاب، پوشش و آرایش هنرپیشگان زن در پوستر‌های فیلم‌های سینمای ایران و مطابقت آن با سیاست‌گذاری فرهنگی سه دولت (سازندگی، اصلاحات و اصولگرا) به روش رهیافت گفتمانی استورات هال، دین و ارتباطات. 22 (2)، 157-193.
مهدی‌زاده، سید محمد (1391)، نظریه‌های رسانه (اندیشه‌های رایج و دیدگاه‌های انتقادی)، تهران: همشهری.
میرسعید قاضی، علی (1390)، تئوری و عمل در روابط عمومی و ارتباطات، تهران: انتشارت مبتکران.
نقیب‌زاده، احمد (1396)، درآمدی بر جامعه‌شناسی سیاسی، تهران: سمت.
نوری، مختار و دیگران (1394)، بازنمایی هویت ملی به عنوان امر سیاسی در مجموعه‌های تاریخی تلویزیون جمهوری اسلامی ایران، رسانه، 26 (2)، 5-23.
هواکو، جورج (1361)، جامعه‌شناسی سینما، ترجمۀ بهروز تورانی، تهران: آینه. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 1982)
یورگنسن، ماریان؛ لوییز، فیلیپس (1389)، نظریه‌ها و روش در تحلیل گفتمان، ترجمۀ هادی جلیلی، تهران: نشر نی. (تاریخ انتشار به زبان اصلی، 2002)
 
Bloch-Elkon, Y. (2007). Studying the Media, Public Opinion, and Foreign Policy in International Crises. The United States and the Bosnian.
Chandler, D. (2003). Media Representation. Elsevier.
Habermas, J & Others. (1964). The Public Sphere: An Encyclopedia Article. New German Critique, (49), 49-55.
Johannes, Pause. (2019). Capturing Backstage. Representations of Democracy in Hollywood Cinema. Frames Cinema Journal, (15).
Park, J. (2003). Contrasts in the Coverage of Korea and Japan by US Television networks A Frame Analysis: A Frame Analysis. The International Gazette, 65 (2), 145-164.
Pautz, MC, & Warnement, MK. (2013). Government on the Silver Screen: Contemporary American Cinema’s Depiction of Bureaucrats, Police Officers, and Soldiers. PS: Political Science & Politics. 46 (3), 569-579
Pautz, Michelle. (2014). Civil Servants on the Silver Screen: The Depiction of Government in American and Australian Cinema. International Journal of Public Administration, 37 (3), 141-154.
Sengul, Ali Fuat. (2005). Cinema and representation in international realtions : Hollywood cinema and the cold war. Master of Science. Department of International Relations. METU.
 

  • تاریخ دریافت 29 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 19 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 19 اسفند 1403