مطالعات راهبردی ارتباطات

مطالعات راهبردی ارتباطات

نقش الگوی ارتباطی اسوه‎های قرآنی در انتقال مفاهیم دینی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محمدحسین ناظمی اشنی 1
زاهده رحمانیان 2
حسین گرگانی 3
1 استادیار، گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران (نویسندۀ مسئول).
2 استادیار، گروه آموزش روانشناسی و مشاوره، پردیس فاطمةالزهرا، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
3 دانش‌آموختۀ سطح سه، حوزه علمیه استان سمنان.
10.22034/rcc.2025.2056608.1205
چکیده
قرآن کریم منبع غنی برای افزایش سطح کمی و کیفی مهارت‏های ارتباطی و بهبود ارتباطات کلامی میان‎فردی در راستای ساماندهی، بهسازی و پیشگیری از آسیب‏ها و ناهنجار‎های جامعه است. آنچه شیوه‎های مهارت ارتباطی پیامبران را اهمیت می‎دهد، تأثیر این مهارت در انتقال مفاهیم دینی است. بدین سبب این مقاله در پی پاسخ به این پرسش است که «تأثیر مهارت‎های ارتباطی در انتقال مفاهیم دینی از نظر قرآن و روایات چگونه است؟» در این تحقیق روش پژوهش به صورت توصیفی تحلیلی محتوایی است. یافته‎ها نشان می‎دهند که مهارت‎های ارتباطی، به‎ویژه صحبت‎کردن و گوش‎دادن فعال، نقش کلیدی در تعاملات انسانی و انتقال مؤثر پیام‎های دینی دارند. قرآن و روایات بر اهمیت گفتار کریمانه، ادب در کلام و تأثیر مثبت حالات چهره در ایجاد ارتباطات مؤثر تأکید کرده‎اند. الگو‎های قرآنی مانند پیامبران و امامان، با استفاده از روش‎های متنوع ارتباطی (استدلال منطقی، مهربانی، انذار و تشویق) و ارائه الگو‎های عملی، نقش مؤثری در تربیت و هدایت جامعه ایفا کرده‎اند. این پژوهش نشان می‎دهد که مهارت‎های ارتباطی مؤثر نه‎تنها به بهبود روابط فردی و اجتماعی کمک می‎کنند، بلکه در انتقال مفاهیم دینی و هدایت انسان‎ها به‎سوی سعادت دنیوی و اخروی نیز نقش اساسی دارند. فاصله‎گرفتن از این الگو‎ها می‎تواند به نابسامانی‎های اجتماعی منجر شود، درحالی‎که بازگشت به این اصول می‎تواند ایمان، اخلاق و روابط سالم را در جامعه تقویت کند.
کلیدواژه‌ها
اسوه های قرآنی
الگونی ارتباطی
مهارت های ارتباطی
تبلیغ دین
رسالت پیامبران
موضوعات

عنوان مقاله English

Understanding the Communication Pattern of Quranic Verses and Their Role in Conveying Religious Concepts

نویسندگان English

Mohammad Hossein Nazimi Ashni 1
زاهده رحمانیان 2
حسین گرگانی 3
1 Assistant Professor, Department of Theology Education, Farhangian University, Tehran, Iran (Corresponding Author).
2 Assistant Professor, Department of Psychology and Counseling Education, Fatemeh Zahra Campus, Farhangian University, Tehran, Iran.
3 Graduate of Level Three, Seminary of Semnan Province, Iran.
چکیده English

The Quran contains numerous accounts of interpersonal verbal communication between the prophets, who serve as the finest human role models, and their friends and enemies. These narratives are deeply instructive. When we consider the Quranic principles of speech and manners in various situations, it becomes evident that the Quran is a rich and profound source for enhancing quantitative and qualitative communication skills. It provides guidance for improving interpersonal verbal communication, organizing social interactions, and preventing harm and anomalies within society. What makes the communication methods of the prophets particularly significant is their effectiveness in conveying religious concepts. This article seeks to address the question: What is the impact of communication skills in transmitting religious ideas from the perspective of the Quran and Hadiths? The research method employed in this study is descriptive-analytical content analysis. The findings demonstrate that communication skills, particularly speaking and active listening, play a crucial role in human interactions and the effective transmission of religious messages. The Quran and hadiths have emphasized the importance of generous speech, politeness in speech, and the positive effect of facial expressions in creating effective communication. Quranic role models, such as Prophets and Imams, employ various communication methods (logical reasoning, kindness, warning, and encouragement) and provide practical models, effectively educating and guiding society. This research demonstrates that practical communication skills not only enhance individual and social relationships but also play a crucial role in conveying religious concepts and guiding people towards both worldly and eternal happiness. Distancing from these models can lead to social unrest, while returning to these principles can strengthen faith, morality, and healthy social relationships.

کلیدواژه‌ها English

Communication skills
Preaching religion
Prophets&‌rsquo؛ mission
Quran
Hadiths
فهرست منابع
قرآن الکریم (1392ش/1434ق/2013م)، ترجمه فارسی آیت الله مکارم شیرازی، تهران: عابدزاده.
محمدبن‎حسین شریف‎الرضی (1387ش/1429ق/2008م)، نهج‎البلاغه، ترجمه محمد دشتی، تهران: الهادی.
ابن هشام، عبدالملک بن هشام (1392ش/1434ق/2013م)، السیرة النبویه، ج 2، بیروت: دارالمعرفه.
باطنی، محمّدرضا (1400ش/1442ق/2021م)، دربارۀ زبان (مجموعه مقالات)، تهران: انتشارات آگاه، تهران.
بلخی، محمداسماعیل لبیب؛ جلیلی، محمدنعیم (1402ش/1444ق/2023م)، داستان‎های قرآنی: اهداف، ویژگی‎ها و حکمت تکرار، پشاور اسلامیکوس، 14 (1)، 46–68، https://zenodo.org/record/8242680.
بهجت‎پور، عبدالکریم؛ احمدی پرتو، محمدتقی (1401ش/1443ق/2022م)، تحلیل رویکرد تنزیلی در حل مسئله اجتماعی در قرآن با محوریت مسئله زن، قرآن و علوم اجتماعی، 8: 142-163. http://noo.rs/XG7KG.
حسین، شاکر؛ علی، محمدرمضان؛ خورشید، موداسیر (1402ش/1444ق/2023م)، نقش دین در ساختن شخصیت از دیدگاه اسلامی، مجله مطالعات دینی و اجتماعی، 3 (2)، 129–145، https://doi.org/10.53583/jrss06. 08.2023.
حرعاملی، محمد (1386ش/1428ق/2007م)، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه، تهران: نشر کتابچی.
دهخدا، علی‎اکبر (1377ش/1418ق/1998م)، لغت‎نامه دهخدا، زیر نظرمحمّد معین و جعفر شهیدی، تهران: دانشگاه تهران.
راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1395ش/1437ق/2016م)، مفردات الفاظ قرآن کریم، ترجمه حسین خداپرست، قم: نوید اسلام قم.
رجایی، محمّدخلیل (1379ش/1420ق/2000م)، معالم البلاغه در معانی و بیان و بدیع، شیراز: انتشارات دانشگاه شیراز، شیراز.
روسلی، روسلی؛ اسناییاتی، اسناییاتی؛ راملی، انگرینی (1403ش/1445ق/2024م)، مدیریت چالش‎های چندفرهنگی در آچه با رویکرد ارتباطات اسلامی، محرک، 7 (2)، 283–299، https://doi.org/10.37680/muharrik. v7i2.6571.
زکریایی، محمّدعلی (1390ش/1432ق/2011م)، فرهنگ مطهر؛ مفاهیم، اصطلاحات و تعابیر علوم انسانی ـ دینی از دیدگاه شهید مرتضی مطّهری، تهران: انتشارات جامعه و فرهنگ.
زورق، محمّدحسن (1389ش/1431ق/2010م)، ارتباطات و آگاهی (مفاهیم، مبانی و روش‎ها)، تهران، انتشارات سروش.
سالاری‎فر، محمدرضا؛ آذربایجانی، مسعود؛ کاویانی آرانی، محمد؛ موسوی اصل، سیدمهدی (1402ش/ 1444ق /2023م)، روان‎شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
شریفی، عنایت‎الله (1396ش/1438ق/2017م)، مهارت‎های ارتباطی در قرآن، پژوهشنامه معارف قرآنی (آفاق دین)، 8 (30): 151-184.
شریفی، عنایت‎الله؛ خوانین‎زاده، محمدحسین؛ خلعتبری لیماکی، حسام‎الدین (1396ش/1438ق/2017م)، روش‎های تبلیغی امام رضا (ع)، فرهنگ رضوی، 5 (19): 176-149.
صالح، آچیرالدین؛ مریسنگان، حسیبی؛ عبدالله، سوپرمن؛ حمید، هرییانتی؛ جایانتی، سولوینا (1403ش/1445ق/2024م)، تاب‎آوری روانی مسلمانان در پاندمی، مجله بین‎المللی دین، 5 (10)، 4804–4818، https://doi.org/10. 61707/pdgekd27.
طباطبایی، محمّدحسین (1374ش/1415ق/1995م)، ترجمۀ تفسیر المیزان، ترجمۀ محمّدباقر موسوی همدانی، قم: انتشارات اسلامی.
طبرسی، حسن بن فضل (1384ش/1426ق/2005م)، مکارم الاخلاق، ج 1، قم: دارالهدی.
عباسی مقدم، مصطفی (1391ش/1433ق/2012م)، مقایسه شیوه‎های ارتباطی و تبلیغی چهره‎های قرآنی با روش‎های تبلیغ امروزین، مطالعات فرهنگ - ارتباطات، 13 (18 (مسلسل 50))، 113-144. SID. https://sid.ir/paper/213608/fa.
علوی‎زاده، سید محمد (1401ش/1443ق/2022م)، باز پژوهی آسیب‎های دنیادوستی بر روابط اجتماعی مبلغان دین از منظر قرآن و روایات، قرآن و علوم اجتماعی، 8: 82-109. http://noo.rs/4Ax6k.
فرهنگی، علی‎اکبر (1402ش/1444ق/2023م)، ارتباطات انسانی، تهران: رسا.
قرائتی، محسن (1397ش/1439ق/2018م)، تفسیر نور، تهران: مرکز فرهنگی درس‎هایی از قرآن.
قطب، محمد (1389ش/1431ق/2010م)، روش تربیتی اسلام و کاربرد عملی آن، ترجمه محمود ابراهیمی، تهران: اراس.
کریمی، یوسف (1402ش/1444ق/2023م)، روانشناسی شخصیّت، تهران: نشر ویرایش.
کلینی، محمد بن یعقوب (1399ش/1441ق/2020م)، اصول کافی، ج2، مترجم: عباس به نژاد، تهران: انتشارات آرایه.
کوهستانی، ام‎البنین؛ رضوی دوست، غلامرضا؛ موسوی، سید محمدحسین؛ زارعی، محمد (1401ش/1443ق/2022م)، مهارت‎های ارتباطی انسان با همنوعان در سبک زندگی توحیدی از منظر امام حسن عسکری (ع)، قرآن و علوم اجتماعی، 8: 10-36، http://noo.rs/heGs.
مجلسی، محمّدباقر (1390ش/1432ق/2011م)، بحارالانوار، بیروت: انتشارات دارالاحیاء التّراث العربی.
محسنیان‎راد، مهدی (1401ش/1443ق/2022م)، ارتباط‎شناسی، تهران: انتشارات سروش.
مهدوی، فاطمه؛ سجادی، مرضیه سادات (1401ش/1443ق/2022م)، تأثیر آموزش مهارت‎های ارتباطی در بهبود روابط زوجین با تأکید بر مبانی اسلامی، پژوهش‎های اسلامی جنسیت و خانواده، 5 (8): 9-27.
نراقی، احمد (1399ش/1441ق/2020م)، معراج السعاده، مشهد: به نشر (انتشارات آستان قدس رضوی).
نظربیگی، مریم و فلاح‎زاده، احمد (1400ش/1442ق/2021م)، امام حسن عسکری (ع) و حل چالش «اثبات امامت» بر اساس الگوی تبلیغ کانونی، فصلنامه علمی شیعه‎شناسی، 19 (73): 109-134. doi:10.22034/shistu.2021.530630.2055.
واعظی، سید حسین؛ طوفان فرد، خدیجه؛ سعادتمند، زهره (1401ش/1443ق/2022م)، بررسی جایگاه و مفهوم گفت‎وگو و پرسشگری در آموزه‎های حضرت علی (ع)، پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، 30 (57)، 117-150.
وزین پور، نادر (1381ش/1423ق/2002م)، بر سمند سخن، تهران، انتشارات فروغی.
 
 

  • تاریخ دریافت 05 فروردین 1404
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1404