مطالعات راهبردی ارتباطات

مطالعات راهبردی ارتباطات

تحلیل محتوای روزنامه صوراسرافیل به‌منظور مطالعه نقش سیاسی اجتماعی آن در فرایند نوسازی و تحولات دوره مشروطیت

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه علوم ارتباطات، پردیس علوم و تحقیقات فارس، دانشگاه آزاد اسلامی، فارس، ایران و و گروه علوم ارتباطات، واحد شیراز، دانشگاه آزاد اسلامی، شیراز، ایران.
2 دانشیار جامعهشناسی، گروه علوم ارتباطات، پردیس علوم و تحقیقات فارس، دانشگاه آزاد اسلامی، فارس، ایران (نویسندۀ مسئول).
3 استادیار علوم سیاسی، گروه علوم ارتباطات، پردیس علوم و تحقیقات فارس، دانشگاه آزاد اسلامی.
چکیده
مطبوعات در رهبری افکار عمومی، در تمام جوامع بشری نقش مهمی را بر عهده داشته‌اند به همین جهت آن‌ها را رکن چهارم دموکراسی می‌دانند. اگرچه سابقه مطبوعات در ایران به اواسط قرن نوزدهم میلادی برمی‌گردد، لیکن ایرانیان عمدتاً در جریان انقلاب مشروطیت بود که به نقش مطبوعات آشنا شدند. این نقش با کارکرد آن‌ها در جوامع غربی متفاوت بود. یکی از مطبوعات معروف و پرطرفدار این دوره روزنامۀ صور اسرافیل بود که به مدیریت میرزا جهانگیرخان شیرازی و با همکاری میرزا قاسم خان تبریزی و میرزا علی‌اکبر خان قزوینی مشهور به دهخدا منتشر می‌شد. انتشار روزنامۀ صور اسرافیل در جریان انقلاب مشروطیت شروع شد و تا کودتای محمدعلی شاه قاجار به طول انجامید. در این مدت تعداد 32 شماره از این روزنامه منتشر شد. پژوهش حاضر با نگاه به نقش مطبوعات در انقلاب مشروطیت، در صدد بررسی و بیان نقش این روزنامه و تأثیرگذاری آن بر حیات عنصر ایرانی در این دوره است. روش این پژوهش تحلیل محتوا است که با استفاده از مقاله‌ها و سرمقاله‌های آن انجام می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان داد که نشریه مذکور در جریان انقلاب مشروطه، از سه طریق، تلاش برای استقرار مشروطیت و حکومت قانون، مبارزه با استبداد حکومتی و مبارزه با جهل و خرافات بر حوادث این اثر تأثیر گذاشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The socio-political role of the newspaper Suresrafil in the modernization process and in the developments of the constitutional period

نویسندگان English

Ramin Rasoulof 1
Keramatollah Rasekh 2
Alireza Biabannavard 3
1 PhD .D. Student, Department of Communication Science, Fars Science and Research Branch, Islamic Azad University, Fars, Iran,and Department of Communication Science, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
2 Associate Professor, Department of Humanities, shiraz Branch, Islamic Azad University, shiraz, Iran (Corresponding author).
3 . Assistant Professor, Department of Political Science, Shiraz Branch, Islamic Azad University, Shiraz, Iran.
چکیده English

The press has played an essential role in leading public opinion in all human societies, which is why the press is considered the fourth pillar of democracy. The press also played a critical role in the constitutional revolution. Although the press history in Iran dates back to the mid-nineteenth century, it was mainly during the Constitutional Revolution that Iranians realized the role of informing the press. One of the famous and popular presses of this period was Suresrafil newspaper, which was published under the management of Mirza Jahangir Khan Shirazi and in collaboration with Mirza Ghasem Khan Tabrizi and Mirza Ali Akbar Khan Qazvini, known as Dehkhoda. The Suresrafil newspaper started to publish with the victory of the Constitutional Revolution and lasted until the coup d’état of Mohammad Ali Shah Qajar. During this period, 32 issues of this newspaper were published. By looking at the role of the press in the constitutional revolution, the present study seeks to examine and express the role of this newspaper in raising public awareness. The method of this research is a content analysis which has been used to examine the content and objectives of the publication. The findings of this study show that during the Constitutional Revolution, by promoting liberal ideas and criticizing the authoritarian system, the publication played an important role in enlightening public opinion and modernizing Iran during the constitutional period.

کلیدواژه‌ها English

Content Analysis
Suresrafil
Constitutionalism
Press
Modernization
آلبر، پیر؛ ترو، فرناندو (1363)، تاریخ مطبوعات جهان، ترجمۀ دکتر هوشنگ فرخجسته، تهران: پاسارگاد.
ابوترابیان، حسین (1366)، مطبوعات ایران از 1320 الی 1326، تهران: انتشارات اطلاعات.
اسماعیلی، علیرضا؛ موسوی، سید حسین؛ خانیکی، هادی؛ مسجد جامعی، احمد (1380)، اسنادی از مطبوعات و احزاب دوره رضاشاه، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
انصاری، زهرا (1390)، بررسی ویژگی‌های زبانی و محتوایی (فکری)، روزنامه وقایع اتفاقیه، ادبیات پارسی معاصر، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال اول، بهار و تابستان 1390، صص 1-23.
باری یر، ج. (1363)، اقتصاد ایران، تهران: مؤسسۀ حسابرسی سازمان صنایع ملی ایران.
باقریان‌نژاد اصفهانی. زهرا (1371)، روزنامه و روزنامه‌نگاری در ایران، اصفهان: مولانا.
براون، ادوارد (1335)، تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دورۀ مشروطیت، ترجمۀ محمدرضا عباسی، جلد اول، تهران: انتشارات معرفت.
برزین، مسعود (1345)، سیری در مطبوعات ایران، تهران: انتشارات راستی.
برزین، مسعود (1354)، مطبوعات ایران از 1343 الی 1353، تهران: انتشارات بهجت.
بروجردی علوی، مهدخت (1379)، مطبوعات، روشنفکران و جامعه ـ بررسی نقش عوامل سیاسی، اجتماعی در حضور نخبگان در مطبوعات، رسالۀ دکتری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران.
بشیر، حسن (1388)، نقش مطبوعات در فرایند نوسازی سیاسی و اجتماعی ایران در دوره قاجاریه، تهران: انتشارات دانشگاه امام صادق(ع).
بهرام‌پور، شعبانعلی (1384)، مطبوعات در دوره اصلاحات: چالش‌ها و تحولات، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
بهرام‌پور، شعبانعلی (1379)، غیرسازی در نشریات حزبی، رسانه، سال11، شماره2، صص 22-33.
پروین، ناصرالدین (1377)، تاریخ روزنامه‌نگاری ایرانیان و دیگر پارسی‌نویسان (دوجلدی)، تهران: نشر دانشگاهی.
پورشهریاری، مه‌سیما؛ عبداللهی، عباس؛ امینی، آرزو (1401)، واکاوی عوامل انگیزشی استفاده از رسانه‌های اجتماعی مجازی در بین جوانان: یک مطالعه کیفی، فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، سال سیزدهم، زمستان، شماره 52، 65- 98.
حاجیلری، عبدالرضا (1376)، بررسی تطبیقی ارزش‌های اجتماعی مردم ایران در مطبوعات ایران در سال‌های 1360 و 1375، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران.
حسین‌زاده، منصور (1371)، تاریخ مجلات کودکان و نوجوانان از آغاز تا پیروزی انقلاب اسلامی، تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه‌ها.
خانیکی، هادی (1381)؛ قدرت، جامعه مدنی و مطبوعات، تهران: انتشارات طرح نو.
دبیرسیاقی، سید محمد (1364)، مقالات دهخدا، تهران: انتشارات تیراژه.
درودیان، ولی‌الله (1378)، دخوی نابغه، تهران: گل‌آقا.
ذاکرحسین، عبدالرحیم (1395)، مطبوعات سیاسی ایران در عصر مشروطیت، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
راسخ، کرامت‌الله (1397)، سنت‌گرایی بازتابی، مبانی جامعه‌شناسی سیاسی ایران (عصر قاجار)، تهران: آگاه.
راسخ، کرامت الله (1395)، تأثیر تفکر دوگانه فلسفی در آلمان بر تفکر اجتماعی و سیاسی یورگن هابرماس دهه 1950، ماهنامه پژوهش ملل، دورۀ اول، شماره 8، 1-9.
راسخ، کرامت‌الله (1398)، میرزا صالح شیرازی و سنت‌گرایی بازتابی، مطالعات ایرانی (دانشگاه کرمان)، شماره 35، بهار و تابستان، صص 67-93.
روزنامه وقایع اتفاقیه (1373)، تهران: کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران.
رسول‌اف، رامین و راسخ، کرامت‌الله (1397)، نقش سیاسی اجتماعی مطبوعات در انقلاب مشروطیت با رویکرد تحلیل محتوای سرمقاله‌های روزنامه‌های روح‌القدس و صور اسرافیل، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، سال چهاردهم، شماره 50.
ساروخانی، باقر (1391)؛ جامعه‌شناسی ارتباطات، تهران: انتشارات اطلاعات.
ساروخانی، باقر (1375)، روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
سبزی پور، امیر و احمدی‌خواه، علی (1388)، بررسی هفته‌نامه صور اسرافیل، تاریخ در آینۀ پژوهش، شماره اول، صص 123-148.
صالح‌یار، غلامحسین (1355)، چشم‌انداز جهانی و ویژگی‌های ایرانی مطبوعات، تهران: وزارت اطلاعات و جهانگردی.
صدر هاشمی، محمد (1363)، تاریخ جراید و مجلات ایران (چهارجلدی)، تهران: انتشارات کمال.
صلح‌جو، جهانگیر (1348)، تاریخ مطبوعات در ایران و جهان، تهران: امیرکبیر.
طاهری، معصومه (بی‌تا)، گذری بر تاریخ سیاسی مطبوعات و قوانین مطبوعاتی در ایران از 1315 الی 1357، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
فتحی، ابراهیم؛ شاکری‌نژاد، محسن؛ باقری، مجید (1401)، رابطه مصرف رسانه ملی و مؤلفه‌های فرهنگ سیاسی دانشجویان دانشگاه‌های تهران، مجلس و راهبرد، سال بیستم و نهم، بهار، شماره 109، 87- 121.
فدائی، غلامرضا (1387)، روزنامه مجلس، اولین روزنامه ملی دوران مشروطیت، گنجینه اسناد، شماره 18، صص 35-50.
قاسمی، فرید (1380)، سرگذشت مطبوعات در ایران: روزگار محمدشاه و ناصرالدین‌شاه، دو جلد، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قاسمی، فرید (1383)، اولین‌های مطبوعات ایران، تهران: نشر آبی.
قاسمی، فرید (1383)، رویدادهای مطبوعاتی ایران: 1215-1382، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
قاسمی، فرید (1394)، مطبوعات ایران در قرن بیستم، تهران: انتشارات قصه.
قاسمی، فرید؛ دهباشی، علی (1393)، تاریخ شفاهی مطبوعات ایران: گفت‌وگوهایی با پیشکسوتان روزنامه‌نگاری، ققنوس.
قاسمی، فرید؛ شکرخواه یونس (1394)، تاریخ مطبوعات ایران به انضمام پیشینه مطبوعات جهان، تهران: انتشارات ثانیه.
گل محمدی، احمد؛ ماهیوند، شاپور؛ آژند، یعقوب (1378)، اسنادی از مطبوعات ایران از 1320 الی 1340، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
لرنر، دانیل (1383)، گذر جامعه سنتی، ترجمۀ غلامرضا خواجه سروی، تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
محسنیان راد، مهدی (1375)، بررسی مقایسه‌ای ارزش‌های القاشده در سرمقاله‌های روزنامه‌های مشروطیت و روزنامه‌های ابتدای انقلاب اسلامی، رساله دکتری، دانشگاه امام صادق(ع). تهران.
محیط طباطبایی، محمد (1375)، تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران، تهران: بعثت.
مشیری، علی (1343)، اولین روزنامه‌های ایرانی، سخن، سال 14، شماره 7.
معتمدنژاد، کاظم (1386)، وسایل ارتباط‌جمعی، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
معتمدنژاد، کاظم (1370)، سلطه ارتباطی و اطلاعاتی غرب، رسانه، سال7، شماره5، صص 12-25.
مهرداد، هرمز (1380)، نظریات و مفاهیم ارتباطات جمعی، تهران: انتشارات فاران.
مولانا، حمید (1358)، سیر ارتباطات اجتماعی در ایران، تهران: انتشارات دانشکده علوم ارتباطات اجتماعی.
میربخش، سیما؛ سلطانی‌فر، محمد؛ نصیری، بهاره (1401)، گفتمان‌های حاکم بر آموزش سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی در ایران، دین و ارتباطات، سال بیست و نهم، بهار و تابستان، شماره 1، پیاپی 61، 223-254.
نجار، حسن (1401)، ابعاد حقوقی مسئولیت مدنی و حق پاسخگویی رسانه‌ها در ایران، دستاوردهای نوین در مطالعات علوم انسانی، سال پنجم، خرداد، شماره 49، 42- 58.
هابرماس، یورگن (1392)، دگرگونی ساختاری حوزه عمومی: کاوشی در باب جامعه بورژوای، ترجمه جمال محمدی، تهران: نشر افکار.یزدانی، سهراب (1386)، صور اسرافیل، نامه آزادی، تهران: نشر نی.
 
Gottschlich, M. (1980), Journalismus und Orientierungsverlust. Grundprobleme öffentlich-kommunikativeen Handelns. Wien/Köln/Graz.
Jerabek, Hynek (2011), Merton and Lazarsfeld: Collaboration on Communication Research—Two Papers, Two Research Instruments, and Two Kindred Concepts”, Czech Sociological Review, Vol 47, No. 6, 1191-1214.
Lasswell, H. D. (1948). The structure and function of communication in society. In L. Bryson (Ed.), The communication of ideas (pp. 37-51). New York: Harper and Row.
Lasswell, Harold Dwight, Daniel Lerner, and Hans Speier (1979) The Symbolic Instrument in Early Times. East-West Center.
Lerner, Daniel (1958) The Passing of Traditional Society: Modernizing the Middle East. New York: Free Press.
Lerner, Daniel (1972) Communication for Development Administration in Southeast Asia. Asia Society—SEADAG.
Lerner, Daniel, Lyle M. Nelson, and Wilbur Lang Schramm. (1977) Communication Research: A Half-Century Appraisal. Published for the East-West Center by University Press of Hawaii.
Schramm, Wilbur., & Lerner, David. (Eds.). (1976). Communication and change: The last ten years and the next. Honolulu, HI: University of Hawaii Press.
Scimecca, Joseph A. (1976), Paying Homage to the Father: C. Wright Mills and Radical Sociology”, The Sociological Quarterly, Vol 17, No. 2, 180-196.
 

  • تاریخ دریافت 30 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 09 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 15 آبان 1401